Hlífardeilan 1939

Undir lok 4. áratugar síðustu aldar voru talsverð pólitísk átök í verkalýðshreyfingunni. Bæði deildu fylkingar um forystu í einstökum félögum, en deilurnar hverfðust ekki hvað síst um skipulagsleg tengsl Alþýðusambandsins og Alþýðuflokksins. Þeirri skoðun hafði vaxið fiskur um hrygg, að slíta bæri þessi tengsl. Það sjónarmið var stutt jafnt frá hægri sem frá vinstri, jafnt af Sjálfstæðismönnum sem kommúnistum.

Alþýðuflokksmenn sem voru í forystu í Hlíf voru þessu mótfallnir. Á fjölmennum aðalfundi í félaginu þann 29. janúar 1939 vinna þeir sigur í stjórnarkjöri sem slíta vilja tengslin og Helgi Sigurðsson er kjörinn formaður með 16 atkvæðum fram yfir formannsefni Alþýðuflokksins. Sama gildir um aðra stjórnarmenn. Á framhaldsaðalfundi þann 12. febrúar er samþykkt að víkja 12 mönnum úr félaginu, enda séu þeir komnir í atvinnurekendastétt.

Miðstjórn Alþýðusambandsins bregst við daginn eftir með svohljóðandi samþykkt:

„Þar sem Verkamannafélagið Hlíf í Hafnarfirði hefur vikið burt úr félaginu, án allra saka og bersýnilega af pólitískum ástæðum, 12 mönnum, þ.a.m. mörgum beztu forvígismönnum félagsins að fornu og nýju, og hefur með þessari athöfn brotið gegn 61. og 63. gr. laga Alþýðusambandsins, þá samþykkir sambandsstjórn að víkja Verkamannafélaginu Hlíf úr Alþýðusambandinu og svipta það öllum réttindum sem sambandsfélag.“

Verkamannafélag Hafnarfjarðar

Daginn eftir gengst sambandsstjórn ASÍ fyrir stofnun nýs félags í Hafnarfirði, Verkamannafélags Hafnarfjarðar. Það er þegar tekið inn í Alþýðusambandið, í stað Hlífar. Félagið gerði strax kjarasamning við bæjarfyrirtækin og í samningunum eru ákvæði um forgangsrétt félagsmanna hins nýja félags til vinnu.

Daginn eftir er fjölmennur fundur í Hlíf. Á hann berast úrsagnir 142 verkamanna og 20 millistéttarmanna, eins og segir í frásögn Jóns Rafnssonar. Á fundinum ríkir baráttuandi, þrátt fyrir blóðtökuna. Daginn eftir, þann 16. febrúar átti að hefjast uppskipun úr b.v. Júní. Þann dag eru fjölmargir úr báðum fylkingum mættir á bryggjunni, fleiri Hlífarmenn þó. „Ekki líður á löngu þar til lið VH-manna fer að tínast á burt og Hlífarmenn eru einir með lið sitt á bryggjunni. Hlíf hefur haldið velli í fyrstu lotu.“ (Vor í verum).

Áfram er deilt og stóryrði ganga á milli. Þann 20. febrúar er Hlíf stefnt fyrir Félagsdóm af Bæjarútgerðinni og daginn eftir er Júní afgreiddur á Akranesi, með fulltingi stjórnar ASÍ. Þessar aðgerðir gera ekki annað en efla baráttuanda Hlífarmanna. Þann 25. febrúar fellir Félagsdómur þann dóm að verkfall Hlífar er dæmt ólöglegt (sem var vitað) og félagið var dæmt til að greiða 1000 krónu sekt. Meiru skipti þó, að dómurinn leit svo á, að taxti Hlífar frá 15. september 1937 jafngildi samningi og atvinnurekendur hefðu greitt samkvæmt honum. Þarmeð hefðu þeir undirgengist öll ákvæði, þar með talið ákvæði um forgangsrétt Hlífarmanna til vinnu. Með því að semja við Verkamannafélag Hafnarfjarðar um forgangsréttinn hefðu atvinnurekendur brotið samning á Hlíf.

Hlíf hafði því sigur í deilunni og verkamennirnir úr VH gengur aftur í sitt gamla félag. Skipulagsleg tengsl Alþýðusambandsins og Alþýðuflokksins voru að fullu rofin á þingum sambandsins 1940 og ’42. Óhætt er að fullyrða, að Hlífardeilan 1939 gegndi lykilhlutverki í þeirri niðurstöðu.

(M.a. byggt á Vor í verum eftir Jón Rafnsson, bls. 252-270)

Í kjarasamningum Hlífar og Framtíðarinnar frá 1931 var 1. maí viðurkenndur frídagur og það ár var í fyrsta skipti efnt til útihátíðahalda. Það var þó ekki næstu ár, heldur voru hátíðahöld innanhúss og var Framtíðin m.a. með basar. Árið 1944 hófst útidagskrá að nýju, með kröfugöngu, undir forystu fulltrúaráðsins.

„Dagheimilismálinu var fyrst hreyft á félagsfundi í Framtíðinni í marz 1932. Þá vakti Sigríður Erlendsdóttir máls á því, hvort félagið mundi ekki vilja beita sér fyrir því að koma á fót dagheimili fyrir börn vinnandi kvenna í bænum. Hún kvað brýna þörf vera á slíku heimili, og æskilegt væri, að þær konurnar hefðu fogöngu um að hrinda þessu máli í framkvæmd.

                Dagheimilið tók til starfa vorið 1933. Forstöðukona þess var Þuríður Guðjónsdóttir kennari, og auk hennar starfaði önnur kona við dagheimilið. Það var til húsa í gamla barnaskólanum við Suðurgötu. Dagheimilið starfaði sumarið 1933 frá 19. maí til 15. ágúst. Alls voru þar 19 börn, mismunandi lengi. Flest voru þau 15 í einu, en lengst af 12. Börnin komu á morgnana kl. hálfátta til níu, eftir því hvernig viðraði, og fóru aftur heim til sín kl. 6 að kvöldi.“

Úr afmælisriti Framtíðarinnar frá 1985.

[vc_row type=”in_container” full_screen_row_position=”middle” column_margin=”default” column_direction=”default” column_direction_tablet=”default” column_direction_phone=”default” scene_position=”center” text_color=”dark” text_align=”left” row_border_radius=”none” row_border_radius_applies=”bg” overflow=”visible” overlay_strength=”0.3″ gradient_direction=”left_to_right” shape_divider_position=”bottom” bg_image_animation=”none”][vc_column column_padding=”no-extra-padding” column_padding_tablet=”inherit” column_padding_phone=”inherit” column_padding_position=”all” column_element_spacing=”default” background_color_opacity=”1″ background_hover_color_opacity=”1″ column_shadow=”none” column_border_radius=”none” column_link_target=”_self” column_position=”default” gradient_direction=”left_to_right” overlay_strength=”0.3″ width=”1/1″ tablet_width_inherit=”default” tablet_text_alignment=”default” phone_text_alignment=”default” animation_type=”default” bg_image_animation=”none” border_type=”simple” column_border_width=”none” column_border_style=”solid”][vc_column_text]Í fjórða tölublaði Hjálms, sem kom út 16. desember 1912, birtist hvatning frá félagsmanni sem kallar sig Úlfljót (hugsanlega ritstjóri), til kvenna í félaginu um að hafa sig meira í frammi. Teljast verður ólíklegt að nokkrum manni dytti í hug að setja texta af þessu tagi á blað í dag, nema þá í besta falli í mikilli kerskni.

Ekki hefur hvatningin farið vel í alla félagsmenn, því strax í næsta tölublaði, sem kom út 23. desember 1912, birtist grein til andsvara eftir karl sem skrifar undir höfundarnafninu „Kvenhollur”.
Byrjum á grein Úlfljóts.[/vc_column_text][/vc_column][/vc_row][vc_row type=”in_container” full_screen_row_position=”middle” column_margin=”default” column_direction=”default” column_direction_tablet=”default” column_direction_phone=”default” scene_position=”center” text_color=”dark” text_align=”left” row_border_radius=”none” row_border_radius_applies=”bg” overflow=”visible” overlay_strength=”0.3″ gradient_direction=”left_to_right” shape_divider_position=”bottom” bg_image_animation=”none”][vc_column column_padding=”no-extra-padding” column_padding_tablet=”inherit” column_padding_phone=”inherit” column_padding_position=”all” column_element_spacing=”default” background_color_opacity=”1″ background_hover_color_opacity=”1″ column_shadow=”none” column_border_radius=”none” column_link_target=”_self” column_position=”default” gradient_direction=”left_to_right” overlay_strength=”0.3″ width=”1/1″ tablet_width_inherit=”default” tablet_text_alignment=”default” phone_text_alignment=”default” animation_type=”default” bg_image_animation=”none” border_type=”simple” column_border_width=”none” column_border_style=”solid”][vc_column_text]

Jeg man svo langt að í fyrravetur, þegar verkmannafélagið var reist úr rústum, að þá fjölmenntu konur mjög þangað, eins og þær gjöra raunar enn.

[/vc_column_text][/vc_column][/vc_row][vc_row type=”in_container” full_screen_row_position=”middle” column_margin=”default” column_direction=”default” column_direction_tablet=”default” column_direction_phone=”default” scene_position=”center” text_color=”dark” text_align=”left” row_border_radius=”none” row_border_radius_applies=”bg” overflow=”visible” overlay_strength=”0.3″ gradient_direction=”left_to_right” shape_divider_position=”bottom” bg_image_animation=”none”][vc_column column_padding=”no-extra-padding” column_padding_tablet=”inherit” column_padding_phone=”inherit” column_padding_position=”all” column_element_spacing=”default” background_color_opacity=”1″ background_hover_color_opacity=”1″ column_shadow=”none” column_border_radius=”none” column_link_target=”_self” column_position=”default” gradient_direction=”left_to_right” overlay_strength=”0.3″ width=”1/1″ tablet_width_inherit=”default” tablet_text_alignment=”default” phone_text_alignment=”default” animation_type=”default” bg_image_animation=”none” border_type=”simple” column_border_width=”none” column_border_style=”solid”][vc_column_text]Þá var áhugamál þeirra á dagskrá, sem sé kauphækkun, þá vóru það margar þeirra, sem tóku til máls, sem sjálfsagt var, og mér virtust jafnvel ræður þeirra sumra, eigi mikið lakari en hjá oss körlum sumum hverjum; en svo var þessu máli ráðið til likta, á þann hátt, að þær máttu vel við una; en það stakk líka í stúf, frá þeim tíma minnist ég ekki að hafa heyrt eða séð nokkra konu standa upp og halda svo mikið sem 3 þuml. langan ræðustúf, og hef þó verið á flestum fundum sem haldnir hafa verið í þessu félagi.

Mig langar til að spyrja, hver er ástæðan? Hafa konur ekki nokkurn áhuga nema fyrir þessu eina máli, ekki áhuga fyrir öðru en þessum fáu aurum sem þær fengu í kauphækkun um tímann? er þeim sama um allt annað sem að félagsskap vorum lýtur? sé svo, þá væri betur heima setið, eða eru það prjónarnir og heklið sem þær hafa með sér á fundum, sem neglir svo öll þeirra sálaröfl að þær meiga ekki orð mæla, nema hljóðskraf sem heyra má um alla bekki?[/vc_column_text][/vc_column][/vc_row][vc_row type=”in_container” full_screen_row_position=”middle” column_margin=”default” column_direction=”default” column_direction_tablet=”default” column_direction_phone=”default” scene_position=”center” text_color=”dark” text_align=”left” row_border_radius=”none” row_border_radius_applies=”bg” overflow=”visible” overlay_strength=”0.3″ gradient_direction=”left_to_right” shape_divider_position=”bottom” bg_image_animation=”none”][vc_column column_padding=”no-extra-padding” column_padding_tablet=”inherit” column_padding_phone=”inherit” column_padding_position=”all” column_element_spacing=”default” background_color_opacity=”1″ background_hover_color_opacity=”1″ column_shadow=”none” column_border_radius=”none” column_link_target=”_self” column_position=”default” gradient_direction=”left_to_right” overlay_strength=”0.3″ width=”1/1″ tablet_width_inherit=”default” tablet_text_alignment=”default” phone_text_alignment=”default” animation_type=”default” bg_image_animation=”none” border_type=”simple” column_border_width=”none” column_border_style=”solid”][vc_column_text]Spyr sá sem ekki veit, segir Jón Ól. Jeg fyrir mitt leyti hygg, að þessu sé ekki svo farið, sem ég hef áður talið, eða að minsta kosti ekki að öllu leyti; ég hygg það sé öllu heldur hugsunarleysi og ef til vill óframfærni þeirra að kenna, að þetta gengur svo til. En þetta má ekki svo til ganga; þið verðið konur að láta skoðun ykkar í ljósi, á þeim málum sem félagið varðar, því það er hart að fá ekki nokkra vitneskju um það hvernig þið konur munið snúa ykkur, í því og því málinu, sem verið er að ræða, engin yfirlýsing um það frá nokkurri konu, heldur koma atkvæði ykkar eins og skollinn úr sauðarleggnum og annaðhvort styðja málið eða kollvarpa því.

Hafið það hugfast konur, að nú eru miklir kvenfrelsis tímar, þið kveinið og kvartið undan, – mér liggur við að segja, hinu ímyndaða oki sem vér karlar leggjum ykkur á herðar, þið viljið hafa kjörgengi og kosningarrétt í bæjarstjórn og á alþingi, og hver veit hvað, langar jafnvel til að hafa endaskifti á heiminum ef kostur væri. Til þess að vera færar um þetta, verðið þið að gjöra ykkur ljósa grein fyrir málefnum þeim, sem þið eigið um að fjalla, annaðhvort greiða atkvæði með eða mót þeim, eða til að starfa að þeim á annann hátt.

Greiðasti vegurinn er, að hugsa um mál þau sem fyrir fundinum liggja, og ræða þau frá ykkar sjónarmiði, því skoðanamunur getur orðið um þau ykkar á milli, og víst gætuð þið ef til vill, bent okkur á eitthvað sem við ekki sjáum karlmenn, þegar vér erum að ræða einhver mál.[/vc_column_text][/vc_column][/vc_row][vc_row type=”in_container” full_screen_row_position=”middle” column_margin=”default” column_direction=”default” column_direction_tablet=”default” column_direction_phone=”default” scene_position=”center” text_color=”dark” text_align=”left” row_border_radius=”none” row_border_radius_applies=”bg” overflow=”visible” overlay_strength=”0.3″ gradient_direction=”left_to_right” shape_divider_position=”bottom” bg_image_animation=”none”][vc_column column_padding=”no-extra-padding” column_padding_tablet=”inherit” column_padding_phone=”inherit” column_padding_position=”all” column_element_spacing=”default” background_color_opacity=”1″ background_hover_color_opacity=”1″ column_shadow=”none” column_border_radius=”none” column_link_target=”_self” column_position=”default” gradient_direction=”left_to_right” overlay_strength=”0.3″ width=”1/1″ tablet_width_inherit=”default” tablet_text_alignment=”default” phone_text_alignment=”default” animation_type=”default” bg_image_animation=”none” border_type=”simple” column_border_width=”none” column_border_style=”solid”][vc_column_text]

Jeg vonast eftir að jeg áður langt um líður, fái þá ánægju að heyra hljóma snjallar ræður frá ykkur konur og meyjar, sem ég vona að verða mættu til þess að gera félag vort enn traustara.

(Úlfljótur)[/vc_column_text][/vc_column][/vc_row][vc_row type=”in_container” full_screen_row_position=”middle” column_margin=”default” column_direction=”default” column_direction_tablet=”default” column_direction_phone=”default” scene_position=”center” text_color=”dark” text_align=”left” row_border_radius=”none” row_border_radius_applies=”bg” overflow=”visible” overlay_strength=”0.3″ gradient_direction=”left_to_right” shape_divider_position=”bottom” bg_image_animation=”none”][vc_column column_padding=”no-extra-padding” column_padding_tablet=”inherit” column_padding_phone=”inherit” column_padding_position=”all” column_element_spacing=”default” background_color_opacity=”1″ background_hover_color_opacity=”1″ column_shadow=”none” column_border_radius=”none” column_link_target=”_self” column_position=”default” gradient_direction=”left_to_right” overlay_strength=”0.3″ width=”1/1″ tablet_width_inherit=”default” tablet_text_alignment=”default” phone_text_alignment=”default” animation_type=”default” bg_image_animation=”none” border_type=”simple” column_border_width=”none” column_border_style=”solid”][vc_column_text]Hvað segir Kvenhollur?

Heill og sæll „Hjálmur” minn! Gaman þykir mér að senda þér dálítinn greinar-stúf, svo fólkið geti átt kost á að heyra hversu heimskur ég er þá láta skal það í ljósi er mér býr í brjósti, og bið ég þig vel virða, getur og verið að ég sendi þér einhverntíma meira ef ég finn eitthvað í pokahorninu mínu. Í síðasta blaði þínu er grein eftir „Úlfljót” með fyrirsögninni, (ef ég man rétt.) „Hversvegna eru konur hættar að tala á fundum.”? Grein þessi virðist bera það með sér að höfundur hennar veiti að jafnaði meiri eftirtekt kvenfólki en karlmönnum á fundum. Hann talar þar eingöngu um kvenfólkið en minnist ekki einu orði á karlmennina, og finst mér betur viðeigandi sem ég vil og gjöra í grein minni, að minnast á hvortveggja. Höfundur segir að í fyrra hafi konur talað á fundum þá er um kauphækkunina var að ræða, og þá eigi tekist miður en mörgum af karlmönnunum, satt er það, en hvað gjörðu karlmennirnir þá.? Þegar ein eða fleiri konur stóðu upp til að láta álit sitt í ljósi um málin, þá var eins og samtök mynduðust meðal nokkuð margra af karlmönnunum, til þess að gjöra grín og hlátur að ræðum þeirra. Af hverjum ástæðum þeir gjörðu þetta, er mér ekki ljóst.

Hvort það hefur verið af því að þær voru ekki eingöngu í buxum, eða af því að þeir hafa þóst því að meiri menn fyrir tiltækið, skal jeg ekki um dæma, en þeir einir munu það verið hafa, sem að einhverju leyti hafa skoðað sig stærri persónur en kvenþjóðina, og er slíkt engin uppörfun fyrir þær að tala.

Hvernig mundi hverjum einstökum þessara manna hafa geðjast að því, ef bæði karlar og konur hefðu gjört þeim hið sama, jeg hygg að ræðan hefði orðið endaslepp, en þeir sjá við því á þann hátt að láta aldrei skoðanir sínar í ljósi fremur en kvenfólkið. Höf. segir á einum stað, að atkvæði kvenna komi eins og skollinn úr sauðarleggnum, annaðhvort til að styðja málin eða fella þau, og á öðrum stað, segir hann, að þær eigi að greiða atkvæði annaðhvort með eða móti. Þessa nákvæmni eða samræmi skil ég ekki, en hitt skil ég, að bekkur þeirra taki að gjörast vandsetinn frá sjónarmiði þessa „Úlfljóts”.

Hann segist ekki muna að konur hafi talað neitt á fundum síðan kauphækkunin var á dagskrá, en jeg man ekki betur en að þær hafi þó eitthvað dálítið talað í haust.[/vc_column_text][/vc_column][/vc_row][vc_row type=”in_container” full_screen_row_position=”middle” column_margin=”default” column_direction=”default” column_direction_tablet=”default” column_direction_phone=”default” scene_position=”center” text_color=”dark” text_align=”left” row_border_radius=”none” row_border_radius_applies=”bg” overflow=”visible” overlay_strength=”0.3″ gradient_direction=”left_to_right” shape_divider_position=”bottom” bg_image_animation=”none”][vc_column column_padding=”no-extra-padding” column_padding_tablet=”inherit” column_padding_phone=”inherit” column_padding_position=”all” column_element_spacing=”default” background_color_opacity=”1″ background_hover_color_opacity=”1″ column_shadow=”none” column_border_radius=”none” column_link_target=”_self” column_position=”default” gradient_direction=”left_to_right” overlay_strength=”0.3″ width=”1/1″ tablet_width_inherit=”default” tablet_text_alignment=”default” phone_text_alignment=”default” animation_type=”default” bg_image_animation=”none” border_type=”simple” column_border_width=”none” column_border_style=”solid”][vc_column_text]En nú vil eg spyrja. Hvað hafa karlmennirnir gjört í haust þegar þessir 7-8 menn sem aðallega halda upp ræðum á fundum, hafa verið að ræða mál sem ef til vill snerta þá öllu fremur en konur.? Gott hefði mátt þykja hefðu þeir setið þegjandi og kyrir á bekkjunum þar til komið var að atkvæðagreiðslu, því þá hefði þögnin verið tekin sem samþykki, hvort sem skoðun þeirra á málunum hafi verið nokkur eða engin. Nei! Þeir hafa mjög oft gengið burt af fundi hvernig sem á hefir staðið, og þó margt sé ábótavant hjá konum, þá á þetta sér þó engu síður stað hjá körlum. Eitt er enn, sem höf. virðist finnast ógeðfelt, sem sé það, að konur hafi handavinnu meðferðis og getur þess jafnvel til að aðal-erindið á fundi sé það að sýna sig með prjónana sína og heklið sitt. Mér þykir líklegt að höf. sé svo kunnugur konum og störfum þeirra, að hann viti að þær hafa alltaf nóg að gjöra heima-fyrir, og oft svo, að þær ekki geta komist á fund, mun þeim því þykja viðkunnanlegra að halda á prjónum sínum eða hekli, heldur en sitja þar auðum höndum.[/vc_column_text][/vc_column][/vc_row][vc_row type=”in_container” full_screen_row_position=”middle” column_margin=”default” column_direction=”default” column_direction_tablet=”default” column_direction_phone=”default” scene_position=”center” text_color=”dark” text_align=”left” row_border_radius=”none” row_border_radius_applies=”bg” overflow=”visible” overlay_strength=”0.3″ gradient_direction=”left_to_right” shape_divider_position=”bottom” bg_image_animation=”none”][vc_column column_padding=”no-extra-padding” column_padding_tablet=”inherit” column_padding_phone=”inherit” column_padding_position=”all” column_element_spacing=”default” background_color_opacity=”1″ background_hover_color_opacity=”1″ column_shadow=”none” column_border_radius=”none” column_link_target=”_self” column_position=”default” gradient_direction=”left_to_right” overlay_strength=”0.3″ width=”1/1″ tablet_width_inherit=”default” tablet_text_alignment=”default” phone_text_alignment=”default” animation_type=”default” bg_image_animation=”none” border_type=”simple” column_border_width=”none” column_border_style=”solid”][vc_column_text]Það situr líka illa á oss körlum að líta hornauga til prjónandi kvenna, því fæstir gjörum vér mikið að því, að hlúa að oss sjálfir með þjónustubrögðin. Nú kann einhver að hugsa sem svo, að oft sjáist ungu stúlkurnar á götunni þegar hallar degi, en við meigum ekki setja þær á bekk með karlægum kerlingum, og lofa þeim aldrei að lyfta sjer upp úr sæti sínu. Má vera að mönnum þyki jeg nú kominn of langt út frá umtalsefninu en jeg vona að það sé ekki með öllu fjarskylt því. Hvað gjöra margir karlmenn þegar lítið er um atvinnu? Gangi maður eftir Strandgötunni fyrri part dags, sjást oft hópar af karlmönnum undir húsgöflunum; lítið held jeg þeir gjöri þar þarflegt. Komi maður í búðirnar á kvöldin, þá eru margir hinir sömu komnir þangað, því þá er orðið of kalt að standa úti. Hvað gjöra þeir svo þar? Flækjast fyrir þeim sem koma til að versla. Hitti maður þar suma úr Verkamannafél. og spyrji, hvort þeir vilji vera með á fund.? „Ekki núna, segja þeir” og draga það með sér.

Svona er nú áhugji þeirra á félagsmálunum, þeir vilja heldur hinkra þarna þar til lokað er búðinni, heldur en koma á fund, til að láta álit sitt í ljósi um málin. Kvenfólkið okkar kemur á fundi svo framarlega sem því verður við komið fyrir annríki, og heldur þá náttúrlega á prjónunum sínum með sér, og höfum vér ekkert við það að athuga.

Nú vildi ég minna alla, jafnt karla sem konur á það, ekki einungis að sækja vel fundi vora heldur líka hitt, að láta afdráttarlaust álit sitt í ljósi um áhugamál vor, bæði til að æfa sig og láta hugann fylgjast með, líka til að ofþreyta ekki hina fáu er halda uppi ræðum, svo aðrir geti tekið við af þeim ef þeirra missir við. Hafið það hugfast að feimnin drepur alla framkvæmd!

Kvenhollur.[/vc_column_text][/vc_column][/vc_row]

[vc_row type=”in_container” full_screen_row_position=”middle” column_margin=”default” column_direction=”default” column_direction_tablet=”default” column_direction_phone=”default” scene_position=”center” text_color=”dark” text_align=”left” row_border_radius=”none” row_border_radius_applies=”bg” overflow=”visible” overlay_strength=”0.3″ gradient_direction=”left_to_right” shape_divider_position=”bottom” bg_image_animation=”none”][vc_column column_padding=”no-extra-padding” column_padding_tablet=”inherit” column_padding_phone=”inherit” column_padding_position=”all” column_element_spacing=”default” background_color_opacity=”1″ background_hover_color_opacity=”1″ column_shadow=”none” column_border_radius=”none” column_link_target=”_self” column_position=”default” gradient_direction=”left_to_right” overlay_strength=”0.3″ width=”1/1″ tablet_width_inherit=”default” tablet_text_alignment=”default” phone_text_alignment=”default” animation_type=”default” bg_image_animation=”none” border_type=”simple” column_border_width=”none” column_border_style=”solid”][vc_column_text]Hjálmur hóf göngu sína árið 1912 – fyrir 110 árum. Í öðru tölublaði, sem kom út 2. desember það ár, birtis fyrri hluti greinar sem bar nafnið ,,Hvernig lítur Hafnarfjörður út árið 2000?“ og niðurlagið birtist í þriðja tölublaði, viku síðar. Framtíðarspáin var því gerð fyrir 110 árum og er um það hvernig Hafnarfjörður kæmi til með að líta út 88 árum síðar, sem sagt fyrir 22 árum.

Það er merkilegt hve mörg atriði í framtíðarspánni hafa gengið eftir. Höfundur spáir meira að segja að jarðefnaeldsneyti víki fyrir rafmagni í fiskiskipaflotanum, sem sýnir hve framsýnn höfundur hefur verið. Spáin um íbúaþróun er svo nákvæm, að það skeikar ekki nema 360 á spánni og tölum Hagstofunnar um íbúafjölda árið 2000 (19.640). Hann virðist meira að segja sjá fyrir Borgarlínuna, að vísu aldarfjórðungi fyrr en raunin verður. Gefum höfundi, sem kallar sig Núma, orðið.[/vc_column_text][/vc_column][/vc_row][vc_row type=”in_container” full_screen_row_position=”middle” column_margin=”default” column_direction=”default” column_direction_tablet=”default” column_direction_phone=”default” scene_position=”center” text_color=”dark” text_align=”left” row_border_radius=”none” row_border_radius_applies=”bg” overflow=”visible” overlay_strength=”0.3″ gradient_direction=”left_to_right” shape_divider_position=”bottom” bg_image_animation=”none”][vc_column column_padding=”no-extra-padding” column_padding_tablet=”inherit” column_padding_phone=”inherit” column_padding_position=”all” column_element_spacing=”default” background_color_opacity=”1″ background_hover_color_opacity=”1″ column_shadow=”none” column_border_radius=”none” column_link_target=”_self” column_position=”default” gradient_direction=”left_to_right” overlay_strength=”0.3″ width=”1/1″ tablet_width_inherit=”default” tablet_text_alignment=”default” phone_text_alignment=”default” animation_type=”default” bg_image_animation=”none” border_type=”simple” column_border_width=”none” column_border_style=”solid”][vc_column_text]Hvernig lítur Hafnarfjörður út árið 2000?

Mig minnir að það væri í fyrra sem einn af okkar framfara- og bestu ræðumönnum, og um leið hugsjónamönnum – því það þurfa þeir að vera sem slíkt verkefni takast á hendur og hafa líkar hugmyndir og hann framsetti – lýsti því eftir sínu hugboði, hvernig Hafnarfjörður liti út, árið 2000, eða hvernig hann vildi að hann liti út að 88 árum liðnum. Af því að jeg er einn af þeim mönnum sem þykir hugðnæmast og mest hughreystandi að lifa í draumórum ókomna tímans, og ég lít svo á, að allur fjöldi fólks með óspillta sál, hressist við að heyra eitthvað úr ókomna tímanum – sem vér eigum örðugt eða jafnvel ómögulegt með að skignast inní – þó það séu draumórar, skiftir minstu hvort það eru svefndraumar eða vökudraumar, langar mig til að rifja upp draum ræðumannsins sem ég minntist á eins og ég man hann best, með þeim endurbótum og viðaukum frá sjálfum mér, sem mér að sjálfsögðu þikir best við eiga.[/vc_column_text][/vc_column][/vc_row][vc_row type=”in_container” full_screen_row_position=”middle” column_margin=”default” column_direction=”default” column_direction_tablet=”default” column_direction_phone=”default” scene_position=”center” text_color=”dark” text_align=”left” row_border_radius=”none” row_border_radius_applies=”bg” overflow=”visible” overlay_strength=”0.3″ gradient_direction=”left_to_right” shape_divider_position=”bottom” bg_image_animation=”none”][vc_column column_padding=”no-extra-padding” column_padding_tablet=”inherit” column_padding_phone=”inherit” column_padding_position=”all” column_element_spacing=”default” background_color_opacity=”1″ background_hover_color_opacity=”1″ column_shadow=”none” column_border_radius=”none” column_link_target=”_self” column_position=”default” gradient_direction=”left_to_right” overlay_strength=”0.3″ width=”1/1″ tablet_width_inherit=”default” tablet_text_alignment=”default” phone_text_alignment=”default” animation_type=”default” bg_image_animation=”none” border_type=”simple” column_border_width=”none” column_border_style=”solid”][vc_column_text]Áður en ég byrja á þessum vökudraum, get ég ekki dulið þá skoðun mína, að svona lagaðir draumar, eigi að hafa þau áhrif á tilheyrendurna að þeir geri eins mikið og á þeirra valdi er, til þess að láta þá rætast. Gætu þá slíkir draumar orðið nokkurskonar „Plan” eða áætlun sem íbúar þessa bæjar og eftirkomendur fyndu sér skylt að fara eftir að svo miklu leyti sem tímar og kringumstæður heimta, og að draumarnir séu það markmið sem þessi kynslóð og næstu kynslóðir finni sér skylt að keppa að. – Einnig er það ekki ófróðlegt fyrir afkomendur okkar, þegar þeir líta í litla skrifaða fátæklega blaðið okkar, að sjá hvaða hugmyndir og hugsjónir við gömlu mennirnir höfum gjört okkur um litla fátæka bæinn okkar, einkanlega ef hugsjónirnar rætast. Bregðist vonirnar og hugsjónirnar rætast ekki, verður þessi bjartsýni okkur aldrei lögð út á verri veg, því hún lýsir aðeins góðri og göfugri hugsun. Jeg vona að tilheyrendurnir fyrirgefi hvað formálinn er langur, en nú byrjar[/vc_column_text][/vc_column][/vc_row][vc_row type=”in_container” full_screen_row_position=”middle” column_margin=”default” column_direction=”default” column_direction_tablet=”default” column_direction_phone=”default” scene_position=”center” text_color=”dark” text_align=”left” row_border_radius=”none” row_border_radius_applies=”bg” overflow=”visible” overlay_strength=”0.3″ gradient_direction=”left_to_right” shape_divider_position=”bottom” bg_image_animation=”none”][vc_column column_padding=”no-extra-padding” column_padding_tablet=”inherit” column_padding_phone=”inherit” column_padding_position=”all” column_element_spacing=”default” background_color_opacity=”1″ background_hover_color_opacity=”1″ column_shadow=”none” column_border_radius=”none” column_link_target=”_self” column_position=”default” gradient_direction=”left_to_right” overlay_strength=”0.3″ width=”1/1″ tablet_width_inherit=”default” tablet_text_alignment=”default” phone_text_alignment=”default” animation_type=”default” bg_image_animation=”none” border_type=”simple” column_border_width=”none” column_border_style=”solid”][vc_column_text]

Draumurinn.

Íbúarnir verða 15-20 þúsundir. Bærinn tekur yfir svæðið frá Skiphól upp fyrir Brandsbæ, Jófríðarstaði yfir há-Hamarinn, þaðan vestur hraunið fyrir ofan Hraungerði, vitabygginguna og sem leið liggur vestur að fjárréttunum hjá Rvíkurvegi, þaðan alla leið að Bala. Með sjónum verður hlaðið bólverk alla leið frá Bala inn með öllum firði og út að Skiphól hinsvegar. Allt svæðið frá Hafskipaklöpp þeirri sem byggð hefir verið nú í ár, og svo langt sem stórstraums-fjöruborð nær, alla leið vestur fyrir Óseyrargranda, verður fyllt upp. Hvaleyrartjörn verður dýpkuð og gjörð að vetrar- og sumarlægi fyrir skemtibáta og smærri skip sem nauðsynleg eru bæjarbúum.[/vc_column_text][/vc_column][/vc_row][vc_row type=”in_container” full_screen_row_position=”middle” column_margin=”default” column_direction=”default” column_direction_tablet=”default” column_direction_phone=”default” scene_position=”center” text_color=”dark” text_align=”left” row_border_radius=”none” row_border_radius_applies=”bg” overflow=”visible” overlay_strength=”0.3″ gradient_direction=”left_to_right” shape_divider_position=”bottom” bg_image_animation=”none”][vc_column column_padding=”no-extra-padding” column_padding_tablet=”inherit” column_padding_phone=”inherit” column_padding_position=”all” column_element_spacing=”default” background_color_opacity=”1″ background_hover_color_opacity=”1″ column_shadow=”none” column_border_radius=”none” column_link_target=”_self” column_position=”default” gradient_direction=”left_to_right” overlay_strength=”0.3″ width=”1/1″ tablet_width_inherit=”default” tablet_text_alignment=”default” phone_text_alignment=”default” animation_type=”default” bg_image_animation=”none” border_type=”simple” column_border_width=”none” column_border_style=”solid”][vc_column_text]Út frá Hvaleyrarhöfða verður hlaðinn skjólgarður alla leið út á Helgasker, og norðanmegin samskonar garður á skerjunum niður undan Görðum, þannig að mjótt sund verður á milli garðanna. Bærinn sjálfur lítur þannig út, að á bólverkunum umkring höfnina verða geymsluhús og verslunarbúðir, allt byggt úr steinsteypu.

4 hafskipabryggjur liggja út í höfnina, ein út af Fiskakletti (hún er nú þegar komin), önnur út af Langeyrarmölum, þriðja út af miðbænum nálægt stefnu af S. Bergmann, og mætir hún bryggjunni út af Fiskakletti, fjórða verður út af Óseyrargranda. Hraunið undir bænum verður að mestu slétt út. Bogadregnar götur 5 að tölu með þvergötum á stuttu millibili, verða eftir endilöngum bænum, vestan frá Bala og suður fyrir Óseyri. Sú gatan er nærst verður höfninni, verður þar sem nú flæðir sjór yfir, nærsta gatan verður sú er nú er kölluð Strandgata, hún ber þá ekki lengur það nafn með réttu. Þriðja gatan verður þar sem Austurhverfisvegur er nú byrjaður, og svo hver af annari. Göturnar í miðlengju bæjarins, sem vér nú sjáum, verða steinlagðar eða makademiseraðar, en göturnar í nýja bænum, þeim nú ósýnilega, verða lagðar með togleðri eða með öðrum orðum hljóðlausar, hvað mikil sem umferðin er. Rafmagnssporbrautir 2-3 liggja eftir bænum endilöngum og inn í Reykjavík, og verða járnbrautarstöðvarnar þar sem nú er fiskverkunarsvæði Einars Þorgilssonar og P.J.Th. & Co, og þar út af. Lækurinn sést nú ekki lengur renna yfir bæinn þverann, þar sem hann er nú, verða annaðhvort byggingar eða rennisléttar götur og torg. Ráðhús bæjarins, stór og afar skrautleg bygging, verður á Sýslumannstúninu. 4 kirkjur verða í bænum, 2 með eldra lagi og 2 með nýtýsku sniði þá, önnur af þeim síðarnefndu á stærð við frúarkirkjuna í Kaupmannahöfn eða dómkirkjuna í Köln á Þýskalandi. Fyrsta kirkjan sem byggð verður, stendur á Undirhamarstúni, og munu margir þeir sem hér eru staddir í kvöld, sjá hana; önnur kirkjan verður þar sem Brýde pakkhúsið stóra stendur nú. Hin þriðja verður á fiskireit verkamannafélagsins Hlífar, og sú fjórða suður á Flensborgartúni. Þá verður trúarlíf og kirkjurækni miklu meiri en nú er, og því verða kirkjurnar svona margar og veglegar. Barnaskólarnir verða 2, stórar og veglegar byggingar. Annar þeirra stendur á túninu í Hraungerði en hinn nálægt kirkjunni á fiskreitnum. Svo verða og 2 aðrir skólar fyrir þroskaðri sálir en blessuð börnin, annar þeirra verður Lýðháskóli en hinn Sjómannaskóli. Sjómannaskólinn verður suður hjá Flensborg, en Lýðháskólinn á túninu hjá honum Jóni gamla í Hamarskoti, og verður þá risinn upp annar Hamarskots-Jón, sem þar hefur skólastjórnina á hendi.[/vc_column_text][/vc_column][/vc_row][vc_row type=”in_container” full_screen_row_position=”middle” column_margin=”default” column_direction=”default” column_direction_tablet=”default” column_direction_phone=”default” scene_position=”center” text_color=”dark” text_align=”left” row_border_radius=”none” row_border_radius_applies=”bg” overflow=”visible” overlay_strength=”0.3″ gradient_direction=”left_to_right” shape_divider_position=”bottom” bg_image_animation=”none”][vc_column column_padding=”no-extra-padding” column_padding_tablet=”inherit” column_padding_phone=”inherit” column_padding_position=”all” column_element_spacing=”default” background_color_opacity=”1″ background_hover_color_opacity=”1″ column_shadow=”none” column_border_radius=”none” column_link_target=”_self” column_position=”default” gradient_direction=”left_to_right” overlay_strength=”0.3″ width=”1/1″ tablet_width_inherit=”default” tablet_text_alignment=”default” phone_text_alignment=”default” animation_type=”default” bg_image_animation=”none” border_type=”simple” column_border_width=”none” column_border_style=”solid”][vc_column_text]2 stórir listigarðar verða í bænum, annar fyrir innan hamarinn, þar sem nú er tún Odds Ívarssonar og Auðunns Níelssonar, með stöðuvatni sem búið verður til úr læknum á aðra hlið, og hinn í Víðistöðum. Báðir verða þeir að meira eða minna leyti skógji vaxnir. Hér og hvar í bænum má sjá trjárunna við íbúðarhúsin sem mörg verða stór og vegleg, og meðfram götunum má hér og hvar sjá trjáraðir í líkingu við „Under de Linden” í Berlín á Þýskalandi. Vatnið fær nú bærinn ekki eingöngu úr Lækjarbotnunum, heldur og ofan úr Kaldárbotnum og þá þarf ekki að borga manni 1000 krónur á ári fyrir að leysa vind úr vatnsveitunni. Bærinn verður allur raflýstur, og fær hann rafaflið til þess og annars úr Kaldá.

Þá verður búið að finna aðferðina til að „létta rafmagnið” og má þá fá miklu meira rafmagn en nú, framleitt með minni aflstöðvum. Máske verður Hraunholtslækur líka notaður til aflvaka.

Verksmiðjur verða margar í bænum allar reknar með rafmagni, sumar vinna Íslenska ull í dúka, aðrar áburðarefni og önnur ólífræn efni úr loftinu svo sem sykur o.þ.h. og enn aðrar vinna úr fiskiafurðum. Verslun, siglingar og iðnaður verða aðal atvinnuvegir bæjarbúa. Þá þurfum vér og ekki lengur að láta það sameinaða eða Thore-dallana flytja nauðsynjar okkar að og frá landinu, því þá eiga Íslendingar sjálfir milliferða- og strandferðaskipin sín og stjórna þeim sjálfir. Á höfninni hér eða öllu heldur skipadokkunni má sjá stór alíslensk flutningaskip sem ríkir Hafnfirðingar eiga eða félög í bænum, og ganga þau beina leið til Þýskalands Englands og Norður-Ameríku (Hudsonflóans).[/vc_column_text][/vc_column][/vc_row][vc_row type=”in_container” full_screen_row_position=”middle” column_margin=”default” column_direction=”default” column_direction_tablet=”default” column_direction_phone=”default” scene_position=”center” text_color=”dark” text_align=”left” row_border_radius=”none” row_border_radius_applies=”bg” overflow=”visible” overlay_strength=”0.3″ gradient_direction=”left_to_right” shape_divider_position=”bottom” bg_image_animation=”none”][vc_column column_padding=”no-extra-padding” column_padding_tablet=”inherit” column_padding_phone=”inherit” column_padding_position=”all” column_element_spacing=”default” background_color_opacity=”1″ background_hover_color_opacity=”1″ column_shadow=”none” column_border_radius=”none” column_link_target=”_self” column_position=”default” gradient_direction=”left_to_right” overlay_strength=”0.3″ width=”1/1″ tablet_width_inherit=”default” tablet_text_alignment=”default” phone_text_alignment=”default” animation_type=”default” bg_image_animation=”none” border_type=”simple” column_border_width=”none” column_border_style=”solid”][vc_column_text]Þá eiga og bæjarbúar vænan fiskiflota. Þá verður hætt að nota dýru og vondu kolin, því flest eða öll skipin verða rekin ýmist með jarðolíu (Dísilvélum) eða með rafmagni.

Hraunið á bak við bæinn verður mestalt einn fiskireitur og land kaupstaðarins allt girt svo vel að ekki kemst yfir nema fuglinn fljúgandi. Bærinn verður, í einu orði sagt, í fremri röð íslenskra bæja á þeirri tíð, og á hann legu sína og afstöðu því að þakka, en þó sérstaklega blessuðum firðinum inní landið með höfnina nærri því sjálfgjörðu. Var Guð ekki góður þegar hann skapaði Hafnarfjörð. ?
Jú vissulega: – Jæja þá, góðir hálsar. Þykir ykkur draumurinn ekki yfirgripsmikill? En jeg bið ykkur gæta að því, að það eru 88 ár sem hann á ólifað. Jeg býst samt við að einhver ykkar kunni að hugsa í hljóði, að þetta sé sú yfirgripsmesta vitleysa sem þið hafið heyrt á æfi ykkar, og að það sé Jóns-heimskan stærri.

Númi[/vc_column_text][/vc_column][/vc_row]